Sprawozdanie Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z funkcjonowania systemu zamówień publicznych to dokument, który większość uczestników rynku zna z nagłówków: „rekordowa wartość rynku”, „rekordowa liczba odwołań”. Tymczasem w środku znajduje się kilkadziesiąt danych, które da się przełożyć wprost na decyzje: jak opisać przedmiot zamówienia, czy warto składać ofertę w danym segmencie, gdzie kontrola Prezesa UZP najczęściej znajduje naruszenia.

Ten artykuł jest próbą takiego przełożenia. Nie streszczamy całego sprawozdania — wybieramy te dane, które mają praktyczne konsekwencje, i opisujemy, co z nich wynika.

Zastrzeżenie metodologiczne, o którym trzeba pamiętać przy każdej liczbie poniżej: sprawozdanie obejmuje 2025 rok, w którym próg stosowania ustawy wynosił jeszcze 130 000 zł. Podwyższenie progu do 170 000 zł weszło w życie 1 stycznia 2026 r. i zostanie odzwierciedlone dopiero w sprawozdaniu za 2026 rok.

Skala rynku: 595 mld zł, z czego prawie połowa poza ustawą

Wartość zamówień udzielonych w reżimie ustawy Pzp wyniosła w 2025 r. 350,2 mld zł (w 2024 r. — 330,4 mld zł), co odpowiada 8,95% PKB. Udzielono ok. 189 tys. zamówień wobec 153 tys. rok wcześniej.

Z tej kwoty 268,2 mld zł przypadło na zamówienia o wartości równej lub przekraczającej progi unijne, a 82,0 mld zł na zamówienia od progu krajowego do progów unijnych.

Znacznie ciekawsza jest jednak druga liczba. Zamówienia udzielone na podstawie wyłączeń z obowiązku stosowania ustawy to kolejne 245,1 mld zł. Cały rynek to zatem ok. 595,3 mld zł.

Prezes UZP formułuje w tym miejscu wniosek, który warto zacytować w istocie: skoro blisko połowa wydatków publicznych na zamówienia realizowana jest poza ustawą, Urząd nie dysponuje pełnym wglądem ani w strukturę przedmiotową, ani w tryb, warunki i efektywność wydatkowania tych środków. To ograniczenie dotyczy również wszystkich wniosków o konkurencyjności rynku — są one prawdziwe dla połowy rynku, którą widać.

Struktura się przesunęła. Dostawy stały się dominującą kategorią zarówno pod względem wartości (40%, wobec 34% w 2024 r.), jak i liczby zamówień (46%). Udział robót budowlanych spadł z 39% do 33% wartości. Usługi — 27% wartości, 32% liczby. Sprawozdanie interpretuje to jako ograniczenie skali dużych kontraktów inwestycyjnych.

Konkurencyjność: rynek krajowy i unijny rozjeżdżają się

To najważniejsza obserwacja z całego sprawozdania. Średnia liczba ofert łącznie wyniosła 2,92 (2024 r. — 2,84), co brzmi jak poprawa. Rozbicie na segmenty pokazuje jednak dwa różne rynki.

Poniżej progów unijnych — poprawa:

• średnio 3,01 oferty (2024 r. — 2,89),
• w 66% postępowań złożono więcej niż jedną ofertę (2024 r. — 64%),
• roboty budowlane to najbardziej konkurencyjny segment całego rynku: tylko 11,27% postępowań z jedną ofertą, a w 44,39% złożono pięć ofert lub więcej,
• dostawy pozostają problematyczne — 43,03% postępowań z jedną ofertą.

Powyżej progów unijnych — pogorszenie:

• średnio 2,47 oferty,
• tylko 46% postępowań miało więcej niż jedną ofertę, wobec 51% rok wcześniej,
• w dostawach 56,7% postępowań kończy się jedną ofertą, w usługach — 42,4%,
• wyjątkiem są roboty budowlane: 90% postępowań z konkurencją.

Wniosek praktyczny dla zamawiającego: jeżeli prowadzisz postępowanie unijne na dostawy, statystycznie rzecz biorąc dostaniesz jedną ofertę. Analiza potrzeb i wymagań przestaje być formalnością — od 1 stycznia 2026 r. ustawa wprost wymaga wskazania w niej elementów, które mogą zwiększyć konkurencyjność postępowania. Sprawozdanie pokazuje, po co ten przepis wprowadzono.

Wniosek dla wykonawcy: w segmencie unijnych dostaw szansa na wygraną jest statystycznie wysoka, jeśli w ogóle się wystartuje. Problem leży po stronie decyzji o starcie, a nie po stronie konkurencji.

Odrzucenia ofert rosną

Odsetek postępowań, w których odrzucono co najmniej jedną ofertę, wzrósł poniżej progów unijnych z 23% do 29%. Średnio odrzucano 1,80 oferty na postępowanie, a w robotach budowlanych — 2,22.

Powyżej progów unijnych odsetek jest stabilny (26%), ale w robotach budowlanych odrzuca się średnio 2,17 oferty.

Sprawozdanie interpretuje to jako sygnał pogłębiających się problemów jakościowych ofert albo rosnącej złożoności dokumentacji przetargowej. Obie hipotezy są dla praktyka użyteczne. Dla wykonawcy: rośnie koszt błędu formalnego. Dla zamawiającego: rosnąca liczba odrzuceń to rosnące ryzyko odwołania — a jak pokazujemy niżej, kontrola Prezesa UZP wielokrotnie kwestionowała odrzucenia dokonane z pominięciem wcześniejszego wezwania do uzupełnienia.

Unieważnienia: 27,78% postępowań krajowych

Odsetek unieważnionych postępowań lub ich części poniżej progów unijnych wzrósł z 20,70% w 2024 r. do 27,78% w 2025 r. To powrót do poziomów z lat 2021–2022.

Blisko 99% unieważnień opiera się na art. 255 Pzp, czyli na przesłankach obligatoryjnych. Przesłanki fakultatywne (art. 256, 258, 310, 355) to nieco ponad 1% przypadków.

Rozkład przyczyn różni się jednak drastycznie między rodzajami zamówień:

• roboty budowlane — ponad 52% unieważnień to art. 255 pkt 3, czyli cena najkorzystniejszej oferty przewyższa kwotę przeznaczoną na sfinansowanie zamówienia,
• dostawy — ok. 40% to art. 255 pkt 1, czyli brak ofert lub wniosków,
• usługi — ok. 38% to również art. 255 pkt 1.

To dwa zupełnie różne problemy. W robotach budowlanych zawodzi szacowanie wartości i planowanie budżetu. W dostawach i usługach — dotarcie do rynku. Odpowiedź na każdy z nich jest inna, a mieszanie ich (np. reakcją „podnieśmy kryteria weryfikacji”) pogłębia problem.

Kryteria pozacenowe: regres powyżej progów unijnych

Udział postępowań, w których zamawiający stosował cenę i inne kryteria:

• poniżej progów unijnych — 75% (2024 r. — 76%),
• powyżej progów unijnych — 55% (2024 r. — 62%).

Spadek w segmencie unijnym jest istotny. Uczciwie trzeba odnotować, że UZP zmienił metodologię — poprzednia obejmowała ok. 67% próby i obarczona była ryzykiem błędnej klasyfikacji, obecna obejmuje 99%. Kierunek jest jednak wyraźny również w danych szczegółowych.

Cena jako jedyne kryterium — postępowania powyżej progów unijnych:

Rodzaj zamówienia	2024	2025
dostawy	41%	50%
usługi	35%	46%
roboty budowlane	24%	35%

Poniżej progów unijnych proporcje są zdrowsze: roboty budowlane 11%, usługi 26%, dostawy 35%.

Najczęściej stosowane kryteria pozacenowe to poniżej progów warunki gwarancji lub rękojmi (41%), a powyżej progów termin realizacji lub czas dostawy (37%). Średnia waga ceny wynosiła ok. 66% poniżej progów i ok. 73% powyżej; kryteriom pozacenowym w postępowaniach krajowych przypisywano zazwyczaj wagi 28–33%.

Zestawienie tych danych z konkurencyjnością daje obraz, który powinien niepokoić. W segmencie unijnym jednocześnie: mniej ofert i częściej wyłącznie cena. Kryterium cenowe przy jednej ofercie nie pełni funkcji selekcyjnej — zostaje wyłącznie ryzyko jakościowe i ryzyko sporu na etapie realizacji umowy.

Czas postępowań się wydłużył

	2024	2025
poniżej progów unijnych (średnia)	41 dni	50 dni
— usługi	39 dni	64 dni (mediana 36)
— roboty budowlane	52 dni	49 dni (mediana 44)
— dostawy	37 dni	38 dni (mediana 34)
powyżej progów unijnych (średnia)	55 dni	63 dni
— roboty budowlane	77 dni	111 dni
— usługi	55 dni	67 dni
— dostawy	54 dni	61 dni

Uwaga na rozbieżność średniej i mediany w usługach krajowych: 64 dni wobec mediany 36 dni. Średnią zawyżają skrajne przypadki — sprawozdanie wskazuje postępowania trwające 759, 711 czy 440 dni, przy kwotach zamówienia rzędu kilkudziesięciu tysięcy złotych. Planując harmonogram, bliżej rzeczywistości jest mediana.

Na tle europejskim Polska wypada dobrze — średni czas podejmowania decyzji w krajach EOG to 143 dni, a Polska zajmuje drugie miejsce po Litwie (62 dni). Wydłużenie ma więc charakter względny.

Dla wykonawcy praktyczna konsekwencja dotyczy terminu związania ofertą. Przy robotach budowlanych powyżej progów, gdzie średnia sięgnęła 111 dni, wnioski o przedłużenie terminu związania ofertą i zgoda na wybór oferty po jego upływie (art. 252 ust. 2 Pzp) przestają być sytuacją wyjątkową. Warto to uwzględnić w kalkulacji i w ważności wadium.

KIO: kolejny rekord wpływu

Do Prezesa KIO wniesiono w 2025 r. 5 986 odwołań — najwięcej w historii systemu, po rekordzie z 2024 r. (5 060).

Izba rozpoznała 5 526 spraw. Struktura rozstrzygnięć:

Rozstrzygnięcie	Liczba	Udział
oddalone	1 619	29%
umorzone — cofnięcie odwołania	1 185	21%
umorzone — uwzględnienie zarzutów przez zamawiającego	905	16%
uwzględnione	814	15%
umorzone — art. 568 pkt 2 Pzp	566	10%
zwrot (brak wpisu / braków formalnych)	286	5%
odrzucone	78	1%

UZP zastrzega, że w 2025 r. wprowadzono nowe kategorie statystyczne, więc bezpośrednie porównanie z 2024 r. może być niemiarodajne.

Liczba, na którą warto patrzeć uważnie, to 16% spraw umorzonych dlatego, że zamawiający sam uwzględnił zarzuty. Łącznie z 15% odwołań uwzględnionych oznacza to, że blisko jedna trzecia odwołań prowadzi do zmiany czynności zamawiającego — niezależnie od tego, czy dochodzi do rozprawy. To realna miara skuteczności środka ochrony prawnej, znacznie bardziej użyteczna niż sam odsetek uwzględnień.

Struktura wpływu. Usługi — 45% odwołań, dostawy i roboty budowlane po 27%. Postępowania powyżej progów unijnych generują 64% odwołań.

Branże o największym wpływie odwołań: budownictwo 18,48% (w tym budowa i remonty budynków 9,89%, drogi i autostrady 6,68%), informatyka 12,20%, sektor medyczny 9,74%, gospodarka odpadami 7,77%, utrzymanie dróg 6,20%.

Skargi do Sądu Zamówień Publicznych. Wniesiono 190 skarg — tyle samo co w 2024 r. 63,15% pochodziło od odwołujących, 22,63% od przystępujących, 12,10% od zamawiających, 2,1% od Prezesa UZP. Spośród 70 orzeczeń, którymi dysponował Urząd: oddalenie 38,57%, odrzucenie 22,85%, umorzenie 21,42%, zmiana wyroku KIO 12,85%, uchylenie 4,28%. Statystycznie skarga zmienia rozstrzygnięcie Izby mniej więcej w co ósmej sprawie.

Prezes UZP odnotowuje przy tym problem systemowy: rosnący wpływ przełożył się na niski poziom terminowości rozpoznawania odwołań i znaczącą liczbę spraw przechodzących na kolejny rok.

Kontrola Prezesa UZP: gdzie najczęściej sypią się postępowania

To najbardziej praktyczna część sprawozdania i jednocześnie najrzadziej czytana.

Skala. Prezes UZP zakończył 292 kontrole (160 doraźnych, 132 uprzednie obligatoryjne), o ok. 9% więcej niż w 2024 r. Wniosków o kontrolę doraźną wpłynęło 657 wobec 421 rok wcześniej — wzrost o 56%. 9% wniosków pochodziło od sygnalistów (57 zgłoszeń zewnętrznych, 63 działania następcze). To nowy, rosnący kanał inicjowania kontroli, którego rok temu praktycznie nie było.

Z 595 rozpatrzonych wniosków: w 160 sprawach przeprowadzono kontrolę, w 359 odmówiono jej wszczęcia, 80 nie podlegało merytorycznemu rozpatrzeniu. W 29 kontrolach doraźnych stwierdzono naruszenia mające lub mogące mieć wpływ na wynik postępowania.

W kontrolach uprzednich proporcja jest zupełnie inna: naruszenia stwierdzono w 89 na 132 postępowania, przy łącznej wartości szacunkowej 30,9 mld zł. W 10 przypadkach wydano zalecenia pokontrolne — wszystkie zamawiający wykonali prawidłowo.

Zastrzeżenia rzadko działają. Zamawiający zgłosili zastrzeżenia od wyniku 14 kontroli doraźnych. Prezes UZP nie uwzględnił żadnego i przekazał sprawy do KIO — Izba nie uwzględniła 12 zastrzeżeń, 2 uwzględniła częściowo, żadnego w całości.

Konsekwencje osobowe. Skierowano 21 zawiadomień do rzeczników dyscypliny finansów publicznych (20 z kontroli doraźnych, 1 z uprzedniej). Spośród 13 rozpatrzonych — w 11 sprawach skierowano wnioski o ukaranie.

Najczęstsze naruszenia — wprost ze sprawozdania

Prezes UZP wskazuje pięć obszarów: szacowanie wartości zamówienia, opis przedmiotu zamówienia, ocena ofert, niezasadne unieważnianie albo zaniechanie unieważnienia postępowania oraz zmiany umowy.

Checklista dla zamawiającego — błędy z kontroli uprzednich

Poniższe punkty pochodzą z wniosków sformułowanych przez Prezesa UZP po kontrolach uprzednich w 2025 r. Uderzające jest, jak bardzo są powtarzalne — przy pierwszym punkcie UZP powołuje aż sześć sygnatur kontroli.

• Pełny katalog podmiotowych środków dowodowych musi znaleźć się już w SWZ i odpowiadać opisanym warunkom udziału (art. 124 pkt 1 Pzp). Pominięcie dokumentów wymaganych rozporządzeniem — w tym dotyczących wykonawców zagranicznych — to najczęściej powtarzające się naruszenie.
• Sposób weryfikacji podstaw wykluczenia wobec podmiotów udostępniających zasoby (art. 119 Pzp) oraz katalog żądanych od nich dokumentów muszą być określone w SWZ.
• Tajemnica przedsiębiorstwa — ograniczenie dostępu wymaga łącznie zastrzeżenia przez wykonawcę oraz wykazania przez niego, że informacje nie są powszechnie znane. Brak wykazania oznacza obowiązek odtajnienia (art. 18 ust. 3 Pzp). Kontrole wielokrotnie stwierdzały zaniechanie odtajnienia, w tym wyjaśnień w przedmiocie rażąco niskiej ceny.
• Dokumentacja nieobjęta skutecznym zastrzeżeniem podlega udostępnieniu bez zbędnej zwłoki (art. 74 ust. 1 i 2 Pzp).
• Pełna SWZ musi być dostępna na stronie postępowania od dnia publikacji ogłoszenia w Dz. Urz. UE i pozostawać dostępna do dnia udzielenia zamówienia (art. 133 ust. 1 Pzp).
• Rozbieżności między SWZ a ogłoszeniem trzeba ujednolicić (art. 137 ust. 1 i 4 w zw. z art. 90 ust. 1 Pzp) — szczególnie w zakresie terminu związania ofertą i postanowień o podwykonawstwie.
• Oświadczenia z art. 56 Pzp (konflikt interesów, karalność) — ich brak po stronie członków komisji przetargowej lub kierownika zamawiającego był przedmiotem zarówno naruszeń, jak i zawiadomienia do rzecznika dyscypliny.
• Zgoda na wybór oferty po upływie terminu związania ofertą (art. 252 ust. 2 Pzp) — zaniechanie wezwania wykonawcy o pisemną zgodę przed przekazaniem informacji o wyniku.
• Zwrot wadium w terminie 7 dni od upływu terminu związania ofertą (art. 98 ust. 1 pkt 1 Pzp).

Checklista z kontroli doraźnych

• Szacowanie wartości leasingu — należy zsumować całkowite wynagrodzenie wykonawcy: raty, opłatę wstępną, końcową, koszty obsługi, z uwzględnieniem okresu umowy i potencjalnego wykupu (KND/128/24/DKZP).
• Szacowanie przy przychodach od osób trzecich — wartość zamówienia obejmuje także dochody, jakie wykonawca (operator) uzyska od innych podmiotów, np. z opłat od użytkowników (KND/85/24, KND/84/24, KND/82/24/DKZP).
• Zakaz nadmiernych warunków udziału — nieproporcjonalnych do przedmiotu zamówienia, mogących ograniczyć konkurencję (KUD/2/25/DKZP).
• OPZ musi być otwarty na konkurencję produktową, a nie tylko konkurencję dystrybutorów tego samego produktu. Faworyzowanie lub eliminowanie określonych produktów narusza art. 99 ust. 4 Pzp (KND/92/24/DKZP).
• Minimalna wartość lub wielkość świadczenia (art. 433 pkt 4 Pzp) nie może być uzależniona od zdarzeń warunkowych (KND/44/25/DKZP).
• Wolna ręka po unieważnieniu postępowania (art. 305 pkt 2 Pzp) — trzeba zbadać, czy zmiana pierwotnych warunków zamówienia jest istotna, w szczególności jej wpływ na krąg wykonawców w poprzednim postępowaniu (KND/152/24/DKZP).
• Inicjatywa wykonawcy nie kreuje przesłanek wolnej ręki. Sytuacja, w której to konkretny wykonawca podsuwa parametry zamówienia z założeniem, że tylko on może je spełnić, została zakwalifikowana jako próba obejścia przepisów o wyborze trybu (KND/74/25/DKZP).
• Odrzucenie dopiero po wyczerpaniu procedur — przesłanki odrzucenia, w tym art. 226 ust. 1 pkt 2 lit. c Pzp, stosuje się po wezwaniu do uzupełnienia dokumentów (KND/117/24/DKZP).
• Ale: przedmiotowego środka dowodowego, który nie potwierdza zgodności z OPZ, nie „poprawia się” wezwaniem. Wezwanie z art. 107 ust. 2 Pzp nie służy sanowaniu merytorycznej niezgodności (KND/2/25/DKZP).
• Podmioty prawa publicznego udzielające zamówień podwykonawcom stosują ustawę Pzp do wyboru podwykonawców (KND/128/24/DKZP).

Punkty 8 i 9 wyglądają na sprzeczne, a nie są — i to rozróżnienie kosztuje zamawiających najwięcej. Wezwanie do uzupełnienia jest obowiązkowe, gdy dokumentu brakuje albo jest wadliwy formalnie. Nie przysługuje, gdy dokument został złożony, ale merytorycznie nie potwierdza zgodności oferowanego świadczenia z opisem przedmiotu zamówienia. Wtedy oferta podlega odrzuceniu.

MŚP: mocna pozycja, ale malejący udział w wartości

Poniżej progów unijnych: MŚP złożyły 87% ofert (roboty budowlane 95%, usługi 85%, dostawy 84%). Wygrały 64,87% postępowań, co odpowiadało 73,62% wartości zamówień — rok wcześniej było to 67% i 78%.

Powyżej progów unijnych: 56% ofert, 73,56% wygranych postępowań, ale tylko 46,48% wartości (2024 r. — 70% i 44%).

Wzorzec jest czytelny: MŚP wygrywają dużo postępowań o relatywnie niskiej wartości. Spadek udziału w wartości zamówień krajowych sprawozdanie wiąże z rosnącą koncentracją kontraktów lub ograniczoną zdolnością mniejszych podmiotów do realizacji dużych zamówień. Potwierdza to obserwacja po stronie wykonawczej: przy stabilnej liczbie aktywnych wykonawców (ok. 55 tys. poniżej progów) rośnie przeciętna liczba uzyskiwanych zamówień — średnio 4 na wykonawcę.

Wykonawcy zagraniczni: mniejszy udział niż rok temu

Polscy zamawiający udzielili podmiotom zagranicznym 1 764 zamówień, co stanowiło 1,10% wszystkich kontraktów, o łącznej wartości ok. 20,5 mld zł — 7,61% wartości zamówień powyżej progów unijnych. W 2024 r. było to ok. 28,4 mld zł i ok. 11%.

Największa liczba kontraktów przypadła wykonawcom z Węgier (642), Niemiec (365), Czech (225) i Szwajcarii (135). Wartościowo dominuje Turcja (6,57 mld zł) — za sprawą jednego kontraktu o wartości ok. 6,4 mld zł na budowę bloków gazowo-parowych. Cztery największe zamówienia na roboty budowlane odpowiadały za ok. 52% wartości wszystkich kontraktów udzielonych podmiotom zagranicznym.

W dostawach dominowały produkty farmaceutyczne, wyroby i urządzenia medyczne oraz aparatura kontrolna. W usługach — sprzątanie i odkażanie, przetwarzanie danych, usługi inżynieryjne i szkoleniowe.

W drugą stronę: oferty polskich wykonawców wybrano w 649 zamówieniach na rynku europejskim (2024 r. — 265), o wartości ok. 3 455,5 mln euro (2024 r. — ok. 5 663,5 mln euro). Ponad dwukrotny wzrost liczby przy spadku wartości oznacza rozdrobnienie kontraktów. Dominowały usługi (475 zamówień).

Instrumenty, z których prawie nikt nie korzysta

Instrument	Skala w 2025 r.	Zmiana r/r
zaliczkowanie	1 293 postępowania (0,91% ogłoszeń)	spadek z 4 379 (3,35%)
wstępne konsultacje rynkowe	960 ogłoszeń (0,65%)	wzrost z 727 (0,56%)
zamówienia zastrzeżone (art. 94 ust. 1)	476 ogłoszeń (0,32%)	wzrost z 0,30%
ogłoszenia ex ante / o zamiarze zawarcia umowy	6 423	wzrost z 5 576
dynamiczny system zakupów	102 ogłoszenia o udzieleniu, ok. 97 mln zł	—
umowy ramowe powyżej progów	235 zamówień, ok. 9 mld zł	—

Zaliczkowanie zanotowało dramatyczny spadek — z 3,35% do 0,91% ogłoszeń. Nawet w robotach budowlanych, gdzie stosowane jest najczęściej (1,71% ogłoszeń), w 86% przypadków nie wynikało z obowiązku ustawowego, lecz z decyzji zamawiającego. Dla wykonawców, zwłaszcza MŚP w robotach budowlanych, to realne pogorszenie warunków finansowania kontraktu.

Wstępne konsultacje rynkowe rosną, ale z bardzo niskiej bazy. Warto odnotować obserwację UZP, która przeczy intuicji: średnia liczba ofert w postępowaniach poprzedzonych konsultacjami była niższa niż średnia ogółem (2,50 wobec 3,00), a w robotach budowlanych różnica była największa. Podobnie odsetek postępowań z kryteriami pozacenowymi był po konsultacjach nieznacznie niższy. Sprawozdanie wyciąga z tego wniosek, że konsultacje pełnią dziś funkcję informacyjno-przygotowawczą, a nie narzędzie zwiększania konkurencji.

To nie znaczy, że konsultacje są bezwartościowe — prawdopodobnie prowadzi się je właśnie tam, gdzie rynek jest wąski i przedmiot trudny do opisania. Warto jednak nie sprzedawać ich wewnętrznie jako recepty na brak ofert.

Zamówienia in-house utrzymały istotną rolę: 1 210 ogłoszeń o wyniku, łącznie ok. 8,86 mld zł. Poniżej progów unijnych wartość wzrosła do ponad 656 mln zł (z ok. 544 mln zł), powyżej progów spadła do ok. 8,20 mld zł (z ok. 17,1 mld zł). 91% in-house udzieliły jednostki samorządu terytorialnego. Największe — Urząd Miasta Łodzi, zagospodarowanie odpadów komunalnych, okres realizacji do 2050 roku, wartość ok. 1,84 mld zł.

Zamówienia zrównoważone: rozjazd liczby i wartości

Społeczne: 4 938 zamawiających udzieliło 47 128 zamówień o wartości 113,3 mld zł — 25% liczby i 32% wartości wszystkich zamówień. Liczba wzrosła o 4 765, ale wartość spadła o ok. 19,6 mld zł. Dominują instrumenty obligatoryjne: wymóg zatrudnienia na podstawie stosunku pracy (art. 95 ust. 1) i wymagania dostępności (art. 100 ust. 1). Instrumenty fakultatywne — zamówienia zastrzeżone, oznakowania społeczne — stosowane są nadal rzadko, choć rosną.

Zielone: 4 092 zamówienia o wartości 27,06 mld zł — 2% liczby i 8% wartości. Spadek o 238 zamówień i o ok. 5,84 mld zł, przy jednoczesnym wzroście liczby zamawiających o 114. Najczęstsze rozwiązania: wymagania środowiskowe w OPZ, środowiskowe wymagania realizacyjne, środowiskowe kryteria oceny ofert. Najrzadziej stosowany pozostaje rachunek kosztów cyklu życia (art. 245 ust. 1 Pzp) — w administracji rządowej zastosowano go dwukrotnie.

Innowacyjne: 157 zamówień (+44) o wartości 2,01 mld zł, udzielonych przez 59 zamawiających.

Przy rosnącej liczbie unijnych aktów sektorowych nakładających obowiązki środowiskowe można oczekiwać, że zielone zamówienia będą rosły — ale z powodu regulacji kierunkowych, nie z powodu przepisów proceduralnych Pzp.

Co zmienił stan prawny 2025–2026

Sprawozdanie zestawia nowelizacje, których skutki dopiero zobaczymy w danych. Dla porządku, z datami wejścia w życie:

• 19 czerwca 2025 r. — ustawa z 9 maja 2025 r. (Dz. U. poz. 794): wdrożenie rozporządzenia 2022/2560 o subsydiach zagranicznych oraz e-formularzy. Prezes UZP może wezwać zamawiającego lub wykonawcę do informacji w sprawie możliwego subsydium zagranicznego.
• 9 września 2025 r. — ustawa z 9 lipca 2025 r. (Dz. U. poz. 1165): wdrożenie tez wyroku TSUE w sprawie C-652/22 Kolin. Wykonawcy z państw trzecich nieobjętych GPA ani umowami z UE nie mają gwarantowanego dostępu do rynku; decyzja o dopuszczeniu należy do zamawiającego, który może zróżnicować ich traktowanie. Oferta wykonawcy niedopuszczonego podlega odrzuceniu. Dotyczy to także konsorcjów, podmiotów udostępniających zasoby i podwykonawców z takich państw. Podmioty te nie mają dostępu do środków ochrony prawnej przewidzianych w Pzp.
• 1 stycznia 2026 r. — ustawa z 25 lipca 2025 r. (Dz. U. poz. 1173): próg stosowania ustawy 170 000 zł oraz rozszerzenie analizy potrzeb i wymagań o analizę wariantów realizacji zamówienia i wskazanie elementów, które mogą zwiększyć konkurencyjność postępowania.
• 13 marca 2026 r. — ustawa z 21 maja 2025 r. (Dz. U. poz. 769): rozprawy i posiedzenia KIO w formule zdalnej, zdalny udział stron, zmiany w zakresie koncentracji materiału dowodowego.
• 12 lipca 2026 r. — ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych (Dz. U. poz. 1235). Wykonawca może złożyć certyfikat zamiast tradycyjnych podmiotowych środków dowodowych — na potwierdzenie braku podstaw wykluczenia lub spełniania warunków udziału. W oświadczeniu wstępnym musi wskazać, czy posłuży się certyfikatem, podając jego numer, zakres, podmiot certyfikujący i okres ważności. Ustawa przewiduje też procedurę na wypadek wątpliwości zamawiającego co do prawidłowości certyfikatu. Przepisy dotyczą zarówno zamówień unijnych, jak i krajowych.

Aktualny tekst jednolity ustawy: Dz. U. z 2026 r. poz. 793 (obwieszczenie Marszałka Sejmu z 27 maja 2026 r., stan prawny na 25 maja 2026 r.).

Prezes UZP zapowiada ponadto wprowadzenie do ustawy regulacji o kontrolach systemowych, obejmujących całe obszary rynku, oraz zacieśnienie współpracy z NIK, w tym prowadzenie wspólnych kontroli.

Praktyczne wnioski

Dla zamawiającego:

• Jeżeli prowadzisz postępowanie unijne na dostawy — załóż, że dostaniesz jedną ofertę, i potraktuj analizę potrzeb jako narzędzie temu przeciwdziałające, a nie dokument do teczki.
• Przejdź checklistę z kontroli uprzednich (SWZ, katalog podmiotowych środków dowodowych, podmioty trzecie, tajemnica przedsiębiorstwa, spójność SWZ i ogłoszenia). To dziewięć punktów, przy których UZP stwierdza naruszenia rok po roku.
• W robotach budowlanych 52% unieważnień to oferta ponad budżet. Jeśli powtarza się to w Twojej jednostce, problem leży w szacowaniu i planowaniu, nie w rynku.
• Odrzucaj dopiero po wyczerpaniu procedur uzupełniających — ale nie „ratuj” wezwaniem dokumentu, który merytorycznie nie potwierdza zgodności z OPZ.
• Pamiętaj o rosnącym kanale sygnalistów: 9% wniosków o kontrolę doraźną pochodziło w 2025 r. z tego źródła.

Dla wykonawcy:

• Segment unijnych dostaw i usług jest statystycznie mniej konkurencyjny, niż się powszechnie zakłada — decyzja o starcie ma tam większą wartość niż dopracowanie oferty.
• Rośnie odsetek odrzuceń (29% postępowań krajowych). Koszt błędu formalnego rośnie, ale rośnie też podstawa do kwestionowania odrzuceń dokonanych z pominięciem wezwania do uzupełnienia.
• Odwołanie działa. Blisko jedna trzecia odwołań prowadzi do zmiany czynności zamawiającego — w tym 16% spraw, w których zamawiający uwzględnia zarzuty przed rozprawą.
• Przy robotach budowlanych powyżej progów planuj harmonogram na ok. 111 dni i odpowiednio zabezpiecz wadium oraz termin związania ofertą.
• Zaliczkowanie praktycznie zniknęło z rynku (0,91% postępowań). Przy kalkulacji przepływów finansowych nie zakładaj go domyślnie.
• Certyfikacja wykonawców obowiązuje od 12 lipca 2026 r. — jeśli regularnie startujesz w wielu postępowaniach, warto policzyć, czy certyfikat nie obniży kosztu kompletowania dokumentów.

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej ani opinii w konkretnej sprawie. Źródło danych: Sprawozdanie Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z funkcjonowania systemu zamówień publicznych w 2025 r., Warszawa, czerwiec 2026 r.; dane szczegółowe udostępnione pod adresem gov.pl/web/uzp/sprawozdanie-za-2025-rok–dane-analityczne. Stan prawny: ustawa z 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 793) oraz ustawa z 5 sierpnia 2025 r. o certyfikacji wykonawców zamówień publicznych (Dz. U. poz. 1235 ze zm.).

Dominik Styczyński — radca prawny, ekspert z zakresu prawa zamówień publicznych, reprezentujący wykonawców i zamawiających przed Krajową Izbą Odwoławczą