Czy aneks przedłużający termin realizacji umowy zobowiązuje wykonawcę do przedłużenia gwarancji stanowiącej zabezpieczenie należytego wykonania umowy? A czy zwiększenie wynagrodzenia, np. o roboty dodatkowe, pozwala zamawiającemu żądać wyższego zabezpieczenia? Pzp nie reguluje tego wprost, ale obie kwestie należy ocenić odmiennie. Obowiązek przedłużenia zabezpieczenia przy wydłużeniu terminu wynika z jego funkcji i przepisów Pzp. Podwyższenie kwoty przy wzroście wartości umowy wymaga natomiast podstawy umownej i mieści się w limicie liczonym od ceny ofertowej.

Zabezpieczenie opisuje stan z chwili zawarcia umowy

Zabezpieczenie należytego wykonania umowy (ZNWU) służy pokryciu roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy (art. 449 ust. 2 Pzp). Regulacja z art. 449–453 Pzp opisuje jednak sytuację z chwili zawarcia umowy: kwotę liczoną od ceny podanej w ofercie i okres do wykonania zamówienia. Gdy aneks przesuwa termin albo zwiększa wynagrodzenie, np. o roboty dodatkowe, pojawiają się dwa pytania, które omawiamy poniżej.

Czy przedłużenie terminu realizacji umowy wymaga przedłużenia ZNWU wniesionego w formie niepieniężnej?

Tak. Obowiązek ten wynika z funkcji zabezpieczenia i przepisów Pzp, nawet jeżeli umowa nie reguluje go wprost. Wyraźna klauzula umowna pozostaje jednak rozwiązaniem optymalnym, bo przesądza o terminie i sposobie przedłużenia i ogranicza pole do sporu.

Z problemem mamy do czynienia głównie przy gwarancjach bankowych i ubezpieczeniowych. Zabezpieczenie w pieniądzu pozostaje na rachunku zamawiającego do czasu zwrotu. Gwarancja wygasa natomiast z datą w niej wskazaną, a roszczenia zgłoszone później nie zostaną z niej zaspokojone.

Za istnieniem obowiązku przemawiają następujące argumenty:

• Funkcja ZNWU — zabezpieczenie służy pokryciu roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy (art. 449 ust. 2 Pzp). Zabezpieczenie, które wygasa przed wykonaniem umowy, tej funkcji nie spełnia. Jest ono przypisane do umowy, a nie do daty kalendarzowej;
• Okres zabezpieczenia wyznacza ustawa — zamawiający zwraca zabezpieczenie w terminie 30 dni od dnia wykonania zamówienia i uznania go za należycie wykonane (art. 453 ust. 1 Pzp), a kwotę nieprzekraczającą 30% zabezpieczenia może pozostawić na zabezpieczenie roszczeń z tytułu rękojmi za wady lub gwarancji (art. 453 ust. 2 Pzp). Ustawa wiąże więc czas trwania zabezpieczenia z wykonaniem zamówienia. Przesunięcie terminu wykonania przesuwa też moment, do którego zabezpieczenie musi trwać;
• Zasada ciągłości — zmiana formy zabezpieczenia jest dokonywana z zachowaniem jego ciągłości i bez zmniejszenia wysokości (art. 451 ust. 3 Pzp). Z kolei gdy okres, na jaki ma zostać wniesione zabezpieczenie, przekracza 5 lat, art. 452 ust. 8–10 Pzp nakazuje przedłużenie zabezpieczenia niepieniężnego lub wniesienie nowego, a w razie uchybienia pozwala zamawiającemu zmienić jego formę na pieniężną. Ustawodawca zakłada zatem, że zabezpieczenie istnieje nieprzerwanie przez cały okres, na jaki ma zostać wniesione. Trudno przyjąć, że założenie to przestaje obowiązywać tylko dlatego, że okres wydłużył się aneksem.

Tak też wskazuje A. Gawrońska-Baran: mimo braku konkretnej podstawy w Pzp zasadne jest przedłużenie ważności zabezpieczenia, tak aby zachować cel, któremu służy (A. Gawrońska-Baran [w:] A. Gawrońska-Baran, E. Wiktorowska, A. Wiktorowski, P. Wójcik, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2026, art. 452, teza 2; A. Gawrońska-Baran, Przedłużenie umowy a wydłużenie okresu gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy, PortalZP, 23 września 2024 r.). Nie podważają tego uwagi komentatorów, że Pzp nie przewiduje mechanizmów zmiany zabezpieczenia w trakcie realizacji umowy. Odnoszą się one do kwoty, którą ustawa sztywno wiąże z ceną ofertową i limitem procentowym. Okresu zabezpieczenia ustawa nie wyznacza z góry, lecz przez odesłanie do wykonania zamówienia.

W praktyce spotyka się pogląd przeciwny, zgodnie z którym bez wyraźnej klauzuli zamawiający nie może uzależniać przedłużenia terminu umowy od przedłużenia zabezpieczenia. Z tego powodu warto obowiązek ten przewidzieć już we wzorze umowy. Klauzula nie jest warunkiem istnienia obowiązku, ale określa termin dostarczenia aneksu do gwarancji i skutki jego niedostarczenia.

Uwaga na próg pięciu lat. Jeżeli po aneksie okres zabezpieczenia, łącznie z okresem rękojmi, przekroczy 5 lat, zastosowanie znajdzie wprost art. 452 ust. 8–10 Pzp. Zabezpieczenie w formie innej niż pieniądz wnosi się wtedy na okres nie krótszy niż 5 lat, z jednoczesnym zobowiązaniem się wykonawcy do jego przedłużenia lub wniesienia nowego zabezpieczenia na kolejne okresy. Jak podkreśla J. Jerzykowski, zobowiązanie to powinno być wyrażone w umowie i w dokumentach zamówienia (J. Jerzykowski [w:] W. Dzierżanowski, Ł. Jaźwiński, J. Jerzykowski, M. Kittel, M. Stachowiak, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2021, art. 452, tezy 6 i 11). Wykonawca musi je wykonać najpóźniej na 30 dni przed upływem terminu ważności dotychczasowego zabezpieczenia. W przeciwnym razie zamawiający zmienia formę zabezpieczenia na pieniężną przez wypłatę kwoty z dotychczasowego zabezpieczenia, nie później niż w ostatnim dniu jego ważności (art. 452 ust. 9 i 10 Pzp).

Czy zwiększenie wartości umowy wymaga zmiany ZNWU?

Nie ma automatycznego obowiązku podwyższenia zabezpieczenia. Możliwe jest ono tylko na podstawie umowy i wyłącznie w granicach limitu liczonego od ceny z oferty.

Wysokość ZNWU ustala się w stosunku procentowym do ceny całkowitej podanej w ofercie albo maksymalnej wartości nominalnej zobowiązania zamawiającego wynikającego z umowy (art. 452 ust. 1 Pzp). Limit wynosi 5% (art. 452 ust. 2 Pzp), a wyjątkowo do 10%, jeżeli jest to uzasadnione przedmiotem zamówienia lub ryzykiem związanym z jego realizacją, co zamawiający opisał w SWZ lub innych dokumentach zamówienia (art. 452 ust. 3 Pzp). W porównaniu z Pzp z 2004 r., w którym limit wynosił 10%, ustawodawca obniżył więc próg bazowy (Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. II, Urząd Zamówień Publicznych, Warszawa 2023, art. 452 — e-komentarz UZP). Punktem odniesienia jest zawsze cena ofertowa, a nie wartość umowy po aneksie.

W doktrynie występują trzy stanowiska:

• Brak podstaw do podwyższenia — J.E. Nowicki wskazuje, że przy podwyższeniu wartości umowy brak podstaw prawnych do żądania uzupełnienia zabezpieczenia o kwotę wynikającą ze wzrostu wynagrodzenia. Symetrycznie przy obniżeniu wynagrodzenia zamawiający nie musi zwracać części zabezpieczenia (J.E. Nowicki [w:] J.E. Nowicki, P. Wiśniewski, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2023, art. 452, teza 3);
• Podwyższenie dopuszczalne na podstawie umowy — A. Gawrońska-Baran dopuszcza odmienne uregulowanie tej kwestii w umowie. Warunkiem jest zachowanie ustawowego limitu i uprzednia jawność mechanizmu dla wszystkich wykonawców (A. Gawrońska-Baran [w:] A. Gawrońska-Baran i in., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2026, art. 452, teza 2);
• Podwyższenie uzasadnione przy zamówieniach dodatkowych — J. Jerzykowski zauważa, że zamówienia dodatkowe z art. 455 ust. 1 pkt 3 Pzp są dziś udzielane aneksem, a nie odrębną umową. Skoro przy odrębnej umowie nigdy nie kwestionowano możliwości żądania zabezpieczenia, trudno uzasadnić odmowę tego prawa przy aneksie. Autor uznaje przy tym starsze, odmienne opinie UZP za nieprzystające do obecnego stanu prawnego. Również on zastrzega jednak zachowanie maksymalnej wysokości zabezpieczenia (J. Jerzykowski [w:] W. Dzierżanowski i in., Prawo zamówień publicznych. Komentarz, Warszawa 2021, art. 452, tezy 6 i 11).

W praktyce zasadnicze znaczenie ma poziom zabezpieczenia ustalony na starcie. Jeżeli ZNWU wynosi 5% ceny ofertowej, limit jest wyczerpany i podwyższenie nie wchodzi w grę, chyba że dokumenty zamówienia uzasadniały wyższy próg. Jeżeli zamawiający ustalił np. 3%, może podwyższyć zabezpieczenie do limitu, o ile umowa to przewiduje albo wykonawca zgodzi się na to w aneksie.

Wnioski praktyczne

Obowiązek przedłużenia ZNWU wynika z ustawy, ale jego egzekwowanie ułatwia umowa. Podwyższenie kwoty zabezpieczenia wymaga natomiast podstawy umownej. Dlatego:

• Zamawiający: przewidź mechanizm już we wzorze umowy — klauzula o przedłużeniu zabezpieczenia przy zmianie terminu nie jest warunkiem istnienia tego obowiązku, ale określa termin i sposób jego wykonania. Mechanizm podwyższenia kwoty przy zwiększeniu zakresu musi natomiast wynikać z umowy i mieścić się w limicie; dodany dopiero w aneksie wymaga zgody wykonawcy;
• Zamawiający: w aneksie zmieniającym termin ureguluj także ZNWU — najlepiej jako obowiązek dostarczenia aneksu do gwarancji w określonym terminie, z zachowaniem ciągłości zabezpieczenia;
• Zamawiający i wykonawca: sprawdźcie treść gwarancji — liczy się data wygaśnięcia, zgoda gwaranta na zmiany umowy oraz ewentualna klauzula „przedłuż albo zapłać”;
• Zamawiający i wykonawca: przeliczcie łączny okres zabezpieczenia — przekroczenie 5 lat uruchamia art. 452 ust. 8–10 Pzp;
• Wykonawca: zweryfikuj żądanie podwyższenia zabezpieczenia — kwota po zmianie nie może przekroczyć limitu liczonego od ceny ofertowej, a bez podstawy umownej żądanie można kwestionować.

Powyższy materiał ma charakter informacyjny i edukacyjny — nie stanowi porady prawnej ani opinii w konkretnej sprawie. Ocena konkretnego stanu faktycznego wymaga indywidualnej analizy. Stan prawny: ustawa z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 793).

Dominik Styczyński — radca prawny, ekspert z zakresu prawa zamówień publicznych, reprezentujący wykonawców i zamawiających przed Krajową Izbą Odwoławczą